Vùng Thái Bình cũ gần như là một hòn đảo trong đất liền: phía tây và tây nam là sông Hồng, phía bắc là sông Luộc, phía đông bắc là sông Hóa, phía đông là biển. Muốn vào hay ra, bạn phải qua một cây cầu, một bến phà, hoặc đi đường ven biển với các cầu cửa sông. Những cây cầu quen tên nhất là cầu Tân Đệ (sông Hồng, sang Nam Định cũ), cầu Thái Hà (sông Hồng, sang Hà Nam cũ) và cầu Triều Dương (sông Luộc, sang Hưng Yên cũ).
Lịch sử đi lại của Thái Bình gắn với lịch sử những bến phà và những cây cầu thay thế chúng. Nhiều người lớn tuổi còn nhớ cảnh xếp hàng chờ phà Tân Đệ, phà Triều Dương hàng giờ. Ngày nay cầu đã thay phần lớn bến phà lớn, nhưng vẫn còn những bến nhỏ phục vụ người dân hai bờ.
Bài này đi quanh vùng Thái Bình cũ theo bốn phía sông nước, kể các cửa ngõ chính, chỉ ra điều cần chú ý khi qua cầu, qua phà. Bài không liệt kê đầy đủ mọi cây cầu, vì có nhiều cầu nhỏ, cầu mới; hãy dùng ứng dụng bản đồ để xem cửa ngõ gần nhất với nơi bạn đi.
Bốn phía sông nước và các cửa ngõ chính
Bảng tóm tắt theo từng phía. Những cây cầu không nêu tên là vì có nhiều lựa chọn hoặc tên gọi đang thay đổi theo dự án:
| Phía | Sông hoặc biển | Cửa ngõ chính | Sang vùng nào |
|---|---|---|---|
| Tây nam | Sông Hồng | Cầu Tân Đệ (quốc lộ 10) | Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình |
| Tây bắc | Sông Hồng | Cầu Thái Hà | Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình |
| Bắc | Sông Luộc | Cầu Triều Dương (quốc lộ 39) và các cầu, bến khác | Hưng Yên cũ, Hải Dương cũ |
| Đông bắc | Sông Hóa | Cầu trên quốc lộ 10 và các cầu, bến khác | Vùng Vĩnh Bảo của Hải Phòng |
| Đông, đông nam | Biển và các cửa sông | Đường bộ ven biển với các cầu cửa sông | Hải Phòng phía nam, Nam Định cũ ven biển |
Trong lòng vùng Thái Bình cũ còn có sông Trà Lý chảy từ sông Hồng ra biển, chia vùng thành nửa bắc và nửa nam; qua lại giữa hai nửa cũng phải qua cầu. Ngoài ra là hệ thống sông nhỏ, kênh mương dày đặc với vô số cầu làng.
Cầu Tân Đệ: từ bến phà nổi tiếng đến cây cầu quen thuộc
Bến phà Tân Đệ từng là một trong những bến phà đông nhất miền Bắc, nằm trên quốc lộ 10 nối Thái Bình với Nam Định. Xe khách, xe tải, xe máy, người đi bộ xếp hàng chờ phà, nhất là dịp Tết, dịp lễ. Quanh bến mọc lên hàng quán bán đồ ăn, nước uống cho người chờ phà.
Khi cầu Tân Đệ được xây dựng và đưa vào sử dụng, bến phà lớn này dừng hoạt động. Thời gian qua sông từ vài chục phút, có khi hàng giờ, rút xuống chỉ còn vài phút. Với nhiều gia đình có người đi làm, đi học bên kia sông, đó là thay đổi lớn trong đời sống hằng ngày.
Bến phà cũ để lại dấu vết trong ký ức và trong tên gọi: người lớn tuổi vẫn nói "ra phà" khi đi về hướng đó, quán xá ở đầu bến cũ có nơi vẫn còn. Với những ai nghiên cứu lịch sử đi lại của vùng, các bến phà là chỗ kể được nhiều chuyện về buôn bán, chiến tranh và di dân.
Ngày nay cầu Tân Đệ là cửa ngõ phía tây nam của vùng Thái Bình cũ. Xe qua cầu chạy với lưu lượng lớn, gió trên sông mạnh. Người đi xe máy, xe đạp nên đi đúng phần đường dành cho mình, giữ chặt tay lái và không dừng trên cầu.
Cầu Triều Dương và cửa ngõ phía bắc trên sông Luộc
Sông Luộc là ranh giới phía bắc của vùng Thái Bình cũ, ngăn cách với Hưng Yên cũ và Hải Dương cũ. Trên quốc lộ 39, cầu Triều Dương thay cho bến phà Triều Dương ngày trước, nối vùng Hưng Hà với vùng Tiên Lữ. Đây là con đường của người Thái Bình đi Hà Nội qua Hưng Yên, và từ 7/2025 là con đường chính nối hai vùng cũ trong tỉnh Hưng Yên mới.
Dọc sông Luộc về phía đông còn có các cây cầu và bến khác nối vùng Quỳnh Phụ, Hưng Hà với vùng Ninh Giang, Thanh Miện, Phù Cừ cũ ở bờ bắc. Một số cầu mới được xây trong những năm gần đây, một số bến phà nhỏ vẫn hoạt động cho người dân hai bờ đi chợ, đi làm đồng.
Với người buôn bán nhỏ hai bờ, bến phà trên sông Luộc vẫn có giá trị riêng: đi thẳng từ làng này sang chợ làng kia bên kia sông, không phải chạy vòng lên cầu lớn hàng chục cây số. Vì vậy dù đã có cầu, một số bến vẫn sống được, chủ yếu vào phiên chợ và mùa vụ.
Sông Luộc không rộng bằng sông Hồng nhưng có dòng chảy mạnh vào mùa lũ. Người đi phà trên sông Luộc nên mặc áo phao khi được phát, không đứng sát mép phà, và không vội vàng lên xuống khi phà chưa cập bến hẳn.
Cầu Thái Hà: cửa ngõ mới phía tây bắc
Trong nhiều năm, vùng Hưng Hà ở góc tây bắc Thái Bình cũ muốn sang Hà Nam cũ phải đi phà qua sông Hồng hoặc vòng xa. Cầu Thái Hà bắc qua sông Hồng, nối Hưng Hà với vùng Lý Nhân của Hà Nam cũ, đã mở ra một cửa ngõ mới. Cây cầu nằm trên tuyến nối Thái Bình với cao tốc phía nam Hà Nội, nên còn có ý nghĩa rút ngắn đường đi Hà Nội.
Với người dân hai bên sông, cầu Thái Hà giúp việc qua lại thăm thân, buôn bán, đi làm giữa vùng Hưng Hà và vùng Lý Nhân thuận tiện hơn. Với người đi đường dài, nó là lựa chọn thay cho hướng quốc lộ 39 hay quốc lộ 10.
Từ 7/2025, cầu Thái Hà nối hai tỉnh mới là Hưng Yên và Ninh Bình. Như mọi cây cầu lớn trên sông Hồng, gió trên cầu mạnh vào mùa đông bắc và khi có bão; người đi xe máy cần cẩn thận.
Phía đông: sông Hóa, cửa sông và đường ven biển
Ở góc đông bắc, sông Hóa chảy dọc ranh giới giữa vùng Quỳnh Phụ, Thái Thụy cũ với vùng Vĩnh Bảo của Hải Phòng, đổ ra biển ở vùng cửa sông Thái Bình. Quốc lộ 10 vượt sông ở đoạn này để sang Hải Phòng; ngoài ra có các cầu, bến khác phục vụ người dân hai bờ.
Dọc bờ biển phía đông, các con sông lớn như Trà Lý, Diêm Hộ, sông Hồng đổ ra biển qua những cửa sông rộng. Đường bộ ven biển phải vượt các cửa sông này bằng những cây cầu dài; một số cầu đã dùng, một số đang làm. Trước khi có đường ven biển, người ở các xã ven biển muốn sang xã bên kia cửa sông thường phải đi đò hoặc vòng rất xa.
Ở các cửa sông vẫn còn đò ngang nhỏ phục vụ người đi làm bãi, đi chợ. Những chiếc đò này nhỏ, dễ chòng chành khi gió lớn; người đi đò nên mặc áo phao và không đi khi thời tiết xấu.
Qua phà, qua đò cho an toàn
Dù đã có nhiều cầu, các bến phà, bến đò nhỏ vẫn hoạt động ở nhiều nơi trong vùng. Khi đi phà hoặc đò, làm theo các bước sau:
- Chỉ đi ở bến được phép hoạt động, có người lái và phương tiện được đăng ký, đăng kiểm.
- Chờ phà cập bến hẳn, cầu dẫn hạ xong mới lên; dắt xe máy theo hướng dẫn, tắt máy khi đứng trên phà.
- Mặc áo phao khi được phát; nếu không có, hỏi người lái phà, và cân nhắc không đi nếu phương tiện thiếu áo phao.
- Không ngồi trên xe, không đứng sát mép phà hoặc sát thành đò; trẻ em phải có người lớn giữ.
- Không đi khi gió lớn, mưa bão, sương mù dày, hoặc nước lũ chảy xiết.
- Không chở quá tải; nếu thấy phà, đò chở quá đông, đợi chuyến sau.
Những quy tắc này nghe đơn giản nhưng các vụ tai nạn đường thuỷ nội địa thường xảy ra chính vì bỏ qua chúng. Một chuyến đò qua sông chỉ vài phút, đừng vì vội mà liều.
Sông Trà Lý và những cây cầu giữa vùng
Sông Trà Lý tách từ sông Hồng ở phía tây, chảy ngang qua giữa vùng Thái Bình cũ, đi qua khu trung tâm cũ rồi ra biển ở giữa Thái Thụy và Tiền Hải. Con sông này chia vùng Thái Bình cũ thành hai nửa: nửa bắc gồm Hưng Hà, Đông Hưng, Quỳnh Phụ, Thái Thụy; nửa nam gồm Vũ Thư, Kiến Xương, Tiền Hải.
Trong khu trung tâm cũ có các cây cầu qua sông Trà Lý nối hai bờ thành phố, là những điểm giao thông đông đúc giờ cao điểm. Ra ngoài trung tâm, dọc sông Trà Lý có thêm các cầu nối các xã hai bên, cũng như những bến đò cũ nay đã ít người dùng hơn.
Đi qua các cầu trong trung tâm cũ vào giờ tan tầm, xe máy dồn lại ở hai đầu cầu, nhất là chiều tối khi công nhân, học sinh, người đi chợ cùng ra đường. Nếu không vội, đi lệch giờ khoảng nửa tiếng là đã thoáng hơn nhiều.
Ngoài sông lớn, vùng Thái Bình cũ có mạng lưới kênh tưới tiêu và sông nhỏ dày đặc. Nhiều cầu làng hẹp, có tải trọng thấp, không cho xe tải lớn qua. Khi chở vật liệu xây dựng về làng, hỏi trước tải trọng cầu, đừng để xe nặng qua cầu yếu.
Làng ngoài đê, bãi bồi ven sông: đi lại theo mùa nước
Dọc sông Hồng, sông Luộc, phía ngoài đê có những bãi bồi rộng. Nhiều nơi trên bãi có ruộng màu trồng ngô, chuối, rau, có trại chăn nuôi, có cả xóm nhỏ. Đường xuống bãi là những dốc đê, đường đất hoặc bê tông hẹp. Mùa khô đi lại dễ, mùa nước lên thì đường xuống bãi có thể ngập, bãi bị nước sông tràn vào.
Người làm ăn ngoài bãi quen theo dõi mực nước sông và thông báo xả lũ từ các hồ chứa thượng nguồn sông Hồng. Khi có cảnh báo lũ, họ thu hoạch sớm, đưa gia súc, tài sản lên trong đê. Người lạ đến vùng bãi, nhất là đi chơi, chụp ảnh, nên hỏi người địa phương về đường đi và mực nước, không tự lái xe xuống những lối đất trơn sát mép nước.
Bãi sông cũng là nơi trẻ con hay ra chơi, tắm sông vào mùa hè. Dòng sông Hồng có xoáy, có hố sâu do khai thác cát, rất nguy hiểm; phụ huynh cần dặn con không tắm sông, không chơi một mình ở bãi.
Câu hỏi thường gặp
Thái Bình có những cây cầu lớn nào?
Những cầu lớn quen thuộc là cầu Tân Đệ và cầu Thái Hà trên sông Hồng, cầu Triều Dương trên sông Luộc, cùng các cầu trên sông Hóa, sông Trà Lý và các cầu cửa sông trên đường ven biển. Danh sách đầy đủ và cầu mới nên xem trên ứng dụng bản đồ.
Vì sao Thái Bình có nhiều cầu, nhiều phà?
Vì vùng Thái Bình cũ được bao quanh bởi sông Hồng, sông Luộc, sông Hóa và biển, giữa vùng lại có sông Trà Lý và nhiều sông nhỏ. Muốn vào ra hay đi giữa các vùng đều phải qua sông, nên cầu và phà là phần không thể thiếu của giao thông.
Phà Tân Đệ còn hoạt động không?
Bến phà Tân Đệ trên quốc lộ 10 đã được thay bằng cầu Tân Đệ. Nếu cần qua sông Hồng ở đoạn này, bạn đi cầu. Một số bến phà, bến đò nhỏ khác trên sông Hồng, sông Luộc vẫn hoạt động phục vụ người dân hai bờ.
Đi phà ở Thái Bình cần chú ý gì?
Chỉ đi ở bến được phép, chờ phà cập bến hẳn mới lên, tắt máy xe, không ngồi trên xe, mặc áo phao khi được phát, không đứng sát mép, và không đi khi gió lớn, mưa bão hay nước lũ chảy xiết.
Sông nào chia đôi vùng Thái Bình cũ?
Sông Trà Lý chảy ngang qua giữa vùng Thái Bình cũ, từ sông Hồng ra biển, đi qua khu trung tâm cũ, chia vùng thành nửa bắc và nửa nam.
Chở vật liệu nặng qua cầu làng được không?
Tuỳ tải trọng của từng cầu. Nhiều cầu làng chỉ cho xe nhẹ qua. Hãy xem biển báo tải trọng ở đầu cầu và hỏi chính quyền xã trước khi cho xe tải nặng đi, tránh làm hỏng cầu và nguy hiểm cho người.