Biển Thái Bình cũ trông hiền vì sóng thường nhẹ và bãi thoải, nhưng có những nguy hiểm riêng của biển châu thổ: dòng rút ở các rãnh trên bãi, hố sâu và dòng chảy mạnh ở vùng cửa sông, bãi bùn có thể lún, nước lên tràn bãi rất nhanh, và sứa vào một số thời điểm trong năm. Đuối nước có thể xảy ra ngay ở chỗ nước chỉ ngang ngực, nhất là với trẻ em.
Nguyên tắc cốt lõi rất ngắn: chỉ tắm ở khu vực có người trông coi, ban ngày, khi biển êm; không tắm gần cửa sông; không uống rượu bia trước khi tắm; trẻ em mặc áo phao và có người lớn kèm sát. Bài này giải thích vì sao những nguyên tắc đó quan trọng ở vùng biển này, và nên làm gì khi gặp sự cố. Thông tin chỉ mang tính phổ biến kiến thức, không thay thế hướng dẫn của lực lượng cứu hộ và y tế tại chỗ.
Biển thoải không có nghĩa là biển an toàn
Người quen biển miền Trung thường sợ sóng lớn, đáy dốc. Ở biển Thái Bình cũ, sóng thường nhỏ hơn, bãi thoải, nước nông ra tận xa, nên dễ sinh chủ quan. Nhưng bãi thoải lại có những rãnh trũng do dòng chảy tạo ra; ở đó nước sâu hơn hẳn xung quanh và có thể có dòng chảy kéo ra biển.
Nước biển ở đây đục do phù sa, nên bạn không nhìn thấy đáy, không thấy rãnh, hố hay vật cản dưới nước. Một bước chân có thể hụt từ chỗ ngang hông xuống chỗ ngập đầu. Với người không biết bơi hoặc bơi yếu, đó là khoảnh khắc nguy hiểm nhất.
Thêm vào đó, nhiều đoạn bờ biển không có cứu hộ thường trực, vì không phải điểm du lịch. Khi gặp sự cố ở những đoạn vắng, thời gian để có người tới giúp có thể quá dài. Đó là lý do lời khuyên quan trọng nhất là chọn đúng chỗ tắm, chứ không phải bơi giỏi tới đâu.
Dòng rút: nhận biết và thoát ra
Dòng rút là gì. Dòng rút là dòng nước chảy mạnh từ bờ ra biển qua một khe hẹp, hình thành khi nước do sóng đẩy vào bờ tìm đường quay ra. Nó không kéo người xuống đáy mà kéo ra xa bờ, làm người tắm hoảng loạn và kiệt sức khi cố bơi ngược.
Dấu hiệu nhận biết. Một dải nước có màu khác, đục hơn hoặc sẫm hơn xung quanh; một khoảng sóng không vỡ giữa hai bên sóng vỡ; bọt, rác trôi ra phía biển. Ở biển đục phù sa như Thái Bình, các dấu hiệu này khó thấy hơn, nên càng cần tắm ở khu có người trông.
Nếu bị cuốn. Giữ bình tĩnh, không bơi ngược thẳng vào bờ. Bơi song song với bờ cho tới khi thoát khỏi dòng chảy, rồi mới bơi chéo vào. Nếu mệt, thả nổi, giơ tay, gọi to để được giúp.
Nếu thấy người bị cuốn. Gọi cứu hộ hoặc người lớn ngay, ném vật nổi như phao, can nhựa, thùng xốp về phía người bị nạn. Không lao ra cứu nếu không được huấn luyện; nhiều vụ đuối nước có thêm nạn nhân là người cứu.
Cửa sông: nơi không bao giờ nên tắm
Bờ biển Thái Bình cũ có nhiều cửa sông: cửa Ba Lạt, cửa Lân, cửa Trà Lý, cửa Diêm Điền, cửa Thái Bình. Ở cửa sông, nước sông chảy ra gặp nước biển tràn vào theo thủy triều, tạo dòng chảy mạnh và đổi chiều theo con nước. Đáy cửa sông thường bị xói thành luồng sâu, có hố bất ngờ, bãi cát ngầm di chuyển.
Tắm hoặc lội gần cửa sông, kể cả khi nước nhìn có vẻ nông và êm, là rủi ro rất lớn. Dòng chảy có thể cuốn người ra luồng sâu chỉ trong vài giây. Khu vực cửa sông còn có tàu thuyền ra vào, lưới, cọc, đăng đáy chìm dưới nước.
Quy tắc đơn giản: không tắm, không bơi, không lội trong vùng cửa sông, cửa cống, luồng tàu. Nếu bạn ở Cồn Vành, Cồn Đen hay các bãi gần cửa sông, hãy chỉ đi dạo trên bãi, không xuống nước sâu. Muốn tắm, hãy về khu tắm có người trông coi.
Bãi bùn và nước lên: nguy hiểm khi nước ròng
Khi nước ròng, bãi ven biển Thái Bình cũ lộ ra rất rộng, nhiều người thích đi bộ ra xa nhặt vỏ ốc, chụp ảnh, xem bãi ngao. Nguy hiểm thứ nhất là bùn: gần rừng ngập mặn, rãnh triều, cửa sông, nền bùn mềm có thể lún tới đầu gối, rút chân ra rất khó, nhất là khi hoảng hốt.
Nguy hiểm thứ hai là nước lên. Thủy triều vùng này phần lớn ngày chỉ lên xuống một lần, nhưng khi bắt đầu lên, nước tràn vào qua các rãnh trũng trước, có thể chặn đường về trong khi bạn vẫn đang đứng trên một gò cao hơn. Đến khi nhận ra, rãnh đã đầy nước sâu và chảy mạnh.
Cách phòng: hỏi người địa phương giờ nước lên trước khi đi ra bãi; quay vào sớm, chừa dư thời gian; đi theo lối mà người làm bãi hay đi; không đi một mình; không ra bãi khi trời sắp tối. Nếu bị lún bùn, đừng vùng mạnh; ngả người về phía sau hoặc nằm sấp để dàn trọng lượng, rút chân từ từ, gọi người giúp.
Sứa: phòng và xử lý khi bị đốt
Vào một số thời điểm trong năm, sứa xuất hiện nhiều ở vùng biển Bắc Bộ, trôi dạt vào gần bờ. Phần lớn sứa gây ngứa, rát da khi chạm vào; một số loài có thể gây phản ứng mạnh hơn. Ở biển nước đục như Thái Bình, khó nhìn thấy sứa trong nước.
Để phòng, hỏi người địa phương hoặc cứu hộ xem mấy ngày đó có sứa không; mặc áo tắm dài tay khi tắm vào mùa sứa; không chạm vào sứa dạt trên bãi, kể cả sứa đã chết, vì xúc tu vẫn có thể gây đốt.
Nếu bị sứa đốt: lên bờ ngay; rửa vùng da bị đốt bằng nước biển, không dùng nước ngọt vì có thể làm các nang độc còn bám trên da tiết thêm độc; gỡ nhẹ xúc tu còn bám bằng vật dụng như thẻ nhựa hoặc nhíp, không dùng tay trần; không chà xát, không đắp các thứ không rõ. Nếu đau nhiều, sưng lan rộng, khó thở, chóng mặt, hoặc nạn nhân là trẻ nhỏ, người có tiền sử dị ứng, cần đưa tới cơ sở y tế gần nhất ngay.
Trẻ em và người không biết bơi
Phần lớn các vụ đuối nước thương tâm ở vùng biển và sông nước đồng bằng liên quan đến trẻ em. Một số nguyên tắc không có ngoại lệ:
- Trẻ em luôn mặc áo phao vừa cỡ khi ở gần mép nước, không chỉ khi bơi.
- Luôn có một người lớn chịu trách nhiệm trông trẻ, không làm việc khác, không dùng điện thoại, không uống rượu bia trong lúc trông.
- Không để trẻ chơi một mình ở mép nước, kể cả nước rất nông; trẻ nhỏ có thể đuối nước ở độ sâu vài chục phân.
- Phao bơi đồ chơi, phao hình thú không thay được áo phao; gió có thể đẩy phao ra xa rất nhanh.
- Người lớn không biết bơi chỉ đứng ở chỗ nước thấp hơn thắt lưng, gần người khác.
- Dạy trẻ kỹ năng an toàn cơ bản trước chuyến đi: không tự xuống nước, gọi người lớn khi thấy bạn gặp nạn, không lao ra cứu.
Đuối nước thường im lặng: người bị nạn không vùng vẫy, không kêu được, chỉ chìm dần. Đó là lý do phải nhìn liên tục, không phải chỉ nghe ngóng.
Khi có người đuối nước: các bước sơ cứu ban đầu
Những bước dưới đây là kiến thức phổ thông, không thay thế khoá huấn luyện sơ cứu. Nếu có điều kiện, hãy học sơ cứu trước khi đi biển cùng trẻ nhỏ.
- Gọi to cho cứu hộ và mọi người xung quanh, gọi số cấp cứu 115.
- Không lao ra nếu không được huấn luyện; ném vật nổi, đưa sào, dây cho nạn nhân bám.
- Khi đưa được nạn nhân lên bờ, đặt nằm ngửa trên nền phẳng, kiểm tra xem còn thở không.
- Nếu không thở hoặc thở bất thường, bắt đầu hô hấp nhân tạo và ép tim theo cách đã được hướng dẫn, làm liên tục tới khi nhân viên y tế tới.
- Không dốc ngược nạn nhân để xốc nước, vì làm mất thời gian vàng và có thể gây hại.
- Nếu nạn nhân tỉnh, ủ ấm, cho nằm nghiêng, theo dõi và vẫn đưa đi khám vì có thể có biến chứng sau đó.
Mang theo điện thoại sạc đầy, ghi nhớ vị trí gần nhất có cơ sở y tế trước khi ra bãi ở những đoạn vắng.
Những lúc không nên xuống nước
Ngoài việc chọn đúng chỗ, chọn đúng lúc cũng quan trọng không kém. Ở biển Thái Bình cũ, hãy ở trên bờ trong các trường hợp sau, dù thấy người khác vẫn đang tắm:
- Khi có tin áp thấp nhiệt đới, bão, gió mạnh trên biển, hoặc chính quyền, cứu hộ đã thông báo không tắm.
- Khi sóng bạc đầu, gió thổi mạnh từ biển vào, nước đục ngầu bất thường.
- Sau những trận mưa lớn, lũ từ sông đổ ra làm dòng chảy ở vùng cửa sông và ven bờ mạnh hơn, mang theo rác, cành cây.
- Khi trời tối, có sương mù dày hoặc mưa giông, sấm sét trên biển.
- Khi đã uống rượu bia, vừa ăn no, đang mệt, say nắng, hoặc đang dùng thuốc gây buồn ngủ.
- Khi khu tắm không còn người trông coi, ví dụ ngoài giờ cứu hộ làm việc hoặc ngoài mùa du lịch.
- Khi đang có sứa trôi dạt nhiều vào bờ theo lời người địa phương.
Tắm biển là để vui. Bỏ một buổi tắm vì thời tiết xấu không làm hỏng chuyến đi; một tai nạn thì có thể làm hỏng cả đời. Người địa phương thường biết rõ nhất ngày nào biển xấu, nên hãy hỏi họ trước khi xuống nước.
Câu hỏi thường gặp
Biển Thái Bình sóng nhỏ thì có cần cứu hộ không?
Có. Sóng nhỏ không có nghĩa là an toàn, vì bãi thoải có rãnh trũng, dòng rút, nước đục không thấy đáy. Hãy tắm ở khu có người trông coi như khu tắm tập trung ở Đồng Châu vào mùa hè, và không tắm ở những đoạn vắng.
Bị sứa đốt có nên rửa bằng nước ngọt không?
Không nên. Nước ngọt có thể làm các nang độc còn bám trên da tiết thêm độc. Hãy rửa bằng nước biển, gỡ nhẹ xúc tu bằng vật dụng, không chà xát. Nếu đau nhiều, sưng lan rộng hoặc khó thở, cần đi cơ sở y tế ngay.
Có nên tắm biển buổi tối ở Thái Bình không?
Không nên. Ban đêm không thấy rõ sóng, dòng chảy, vật cản và người xung quanh; lực lượng cứu hộ thường không làm việc. Nếu gặp sự cố, rất khó có người phát hiện và hỗ trợ kịp thời.
Vì sao không được tắm gần cửa sông?
Cửa sông có dòng chảy mạnh đổi chiều theo thủy triều, luồng sâu, hố bất ngờ và tàu thuyền qua lại. Nước nhìn nông và êm vẫn có thể cuốn người ra luồng sâu trong vài giây. Đây là khu vực tuyệt đối không nên tắm hay lội.
Làm sao biết giờ nước lên để đi bãi an toàn?
Cách đơn giản nhất là hỏi người địa phương, người làm bãi ngao hoặc nơi lưu trú. Có thể tham khảo bảng thủy triều do cơ quan khí tượng thủy văn công bố cho trạm gần nhất, nhưng thực tế trên từng bãi có thể lệch, nên luôn quay vào sớm.