Vùng ven biển Thái Bình cũ nằm thẳng hướng các cơn bão đi vào vịnh Bắc Bộ, nên mỗi năm thường chịu ảnh hưởng của bão hoặc áp thấp nhiệt đới, tập trung vào khoảng giữa và cuối mùa hè, có năm kéo sang thu. Mối đe doạ lớn không chỉ là gió mạnh mà còn là nước dâng do bão kết hợp với triều cường, có thể tràn qua đê ở những đoạn yếu. Bão Yagi tháng 9/2024 là ví dụ gần đây cho thấy cả vùng đồng bằng Thái Bình cũ, không riêng các xã ven biển, có thể bị thiệt hại nặng.
Bài này dành cho người đang sống ở các xã ven biển Tiền Hải, Thái Thụy cũ (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), người có người thân ở đó, và khách định đi biển vào mùa hè. Nội dung gồm mùa bão diễn ra thế nào, đê biển và rừng ngập mặn che chắn ra sao, nên chuẩn bị gì trong nhà và ngoài bãi, khi nào phải hoãn chuyến. Thông tin chỉ là nguyên tắc chung; khi có bão, hãy làm theo chỉ đạo của chính quyền địa phương.
Vì sao vùng biển Thái Bình hay chịu bão
Vịnh Bắc Bộ là vùng biển nửa kín, mở về phía nam. Các cơn bão hình thành trên Biển Đông hoặc từ Thái Bình Dương đi vào thường di chuyển theo hướng tây hoặc tây bắc, và một phần trong số đó đổ bộ vào bờ biển các tỉnh từ Quảng Ninh tới Thanh Hoá. Bờ biển Thái Bình cũ nằm giữa dải này, nên nằm trong vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhiều cơn bão.
Địa hình làm tăng mức độ rủi ro. Toàn vùng là đồng bằng thấp, nhiều nơi thấp hơn mực nước triều cao, được bảo vệ bởi hệ thống đê biển và đê sông. Không có đồi núi chắn gió, nên gió bão thổi thẳng vào sâu trong đất liền. Bãi biển thoải làm nước dâng do bão dễ lan rộng.
Lịch sử vùng đất khẩn hoang ven biển cũng là lịch sử chống chọi với bão và nước dâng. Nhiều làng có ký ức về những trận bão vỡ đê, nước mặn tràn vào ruộng. Hệ thống đê biển ngày nay được nâng cấp qua nhiều giai đoạn, nhưng không có tuyến đê nào an toàn tuyệt đối trước một cơn bão rất mạnh trùng triều cường.
Mùa bão và những gì xảy ra theo thời gian
Bảng dưới là khung chung theo quy luật khí hậu miền Bắc, không phải lịch dự báo. Mỗi năm số cơn bão và thời điểm khác nhau.
| Giai đoạn | Đặc điểm thường gặp | Ảnh hưởng tới vùng ven biển |
|---|---|---|
| Đầu mùa (khoảng tháng 6–7) | Áp thấp, bão đầu mùa, mưa dông | Biển động, tàu thuyền phải vào bờ, mưa lớn cục bộ |
| Giữa mùa (khoảng tháng 7–9) | Thời kỳ bão vào vịnh Bắc Bộ nhiều nhất | Gió mạnh, nước dâng, mưa lớn, nguy cơ cao nhất |
| Cuối mùa (khoảng tháng 10) | Bão ít hơn nhưng vẫn có thể xảy ra, có khi kết hợp không khí lạnh | Mưa lớn, gió mạnh trên biển |
| Ngoài mùa bão | Gió mùa đông bắc, không khí lạnh | Biển động, sóng lớn từng đợt, không hợp ra khơi |
Bão và áp thấp có thể xuất hiện ngoài các khoảng thời gian trên. Hãy theo dõi bản tin dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn quốc gia thay vì dựa vào lịch kinh nghiệm.
Ba mối nguy của một cơn bão ở vùng ven biển
Gió mạnh. Gió bão làm đổ cây, tốc mái, gãy cột điện, đổ biển quảng cáo, phá chòi canh, lồng nuôi. Nhà mái tôn, mái ngói cũ, công trình tạm là những thứ dễ hư hại nhất. Gió có thể đổi chiều đột ngột khi mắt bão đi qua, nên không ra ngoài khi thấy gió tạm lặng.
Nước dâng và triều cường. Bão đẩy nước biển dồn vào bờ, làm mực nước cao hơn bình thường. Nếu thời điểm này trùng với lúc triều lên cao, nước có thể tràn qua đê, vào khu dân cư, ruộng đồng, đầm nuôi. Đây là mối nguy chết người nhất ở vùng đồng bằng thấp ven biển.
Mưa lớn và ngập. Mưa bão kéo dài làm ngập úng nội đồng, nhất là khi nước ngoài sông, ngoài biển đang cao, không tiêu thoát được. Lúa, hoa màu, ao nuôi bị ngập; bãi ngao bị nước ngọt tràn ra làm giảm độ mặn.
Đê biển và rừng ngập mặn: hai lớp che chắn
Lớp che chắn thứ nhất là đê biển. Dọc bờ biển Tiền Hải và Thái Thụy cũ có các tuyến đê biển, nhiều đoạn được kè đá, bê tông hoá mặt đê và mái đê phía biển. Đê được nâng cấp qua nhiều đợt, đặc biệt sau những trận bão gây vỡ đê trong quá khứ. Mặt đê còn là đường giao thông ven biển, tuyến cứu hộ khi có sự cố.
Lớp che chắn thứ hai là rừng ngập mặn và rừng phi lao phía ngoài đê. Rừng làm sóng yếu đi trước khi chạm đê, giảm xói mái đê. Những đoạn đê có dải rừng dày phía trước thường ít hư hại hơn đoạn trống. Đây là lý do việc giữ và trồng lại rừng ven biển được coi là một phần của công tác phòng chống thiên tai.
Không có lớp che chắn nào tuyệt đối. Những đoạn đê xung yếu, đoạn có rừng mỏng, cống qua đê, chỗ tiếp giáp với cửa sông là nơi chính quyền tập trung theo dõi mỗi khi có bão. Người dân sống gần các đoạn này cần đặc biệt chú ý thông báo sơ tán.
Người dân ven biển chuẩn bị gì trước mùa bão
Kinh nghiệm phòng chống bão của các làng ven biển đã được đúc kết thành những việc quen thuộc. Danh sách dưới đây là nguyên tắc chung; chi tiết theo hướng dẫn của chính quyền xã nơi bạn sống:
- Kiểm tra, gia cố mái nhà, cửa, tường; chằng chống mái tôn, mái ngói bằng dây, bao cát; tỉa cành cây lớn gần nhà.
- Dự trữ nước uống, lương thực khô, thuốc men cơ bản, đèn pin, pin, sạc dự phòng, áo mưa đủ dùng vài ngày.
- Cất giấy tờ quan trọng trong túi chống nước, để nơi cao, dễ mang theo.
- Biết rõ điểm sơ tán của thôn, xã và đường đi tới đó; với gia đình có người già, trẻ nhỏ, người khuyết tật, chuẩn bị phương án đưa đi sớm.
- Đưa tàu thuyền vào nơi neo đậu tránh trú theo hướng dẫn; thu dọn chòi canh, lưới, ngư cụ ở bãi; người canh bãi ngao rời chòi vào bờ.
- Gia cố chuồng trại, ao nuôi; thu hoạch sớm lúa, hoa màu, thủy sản nếu được khuyến cáo.
- Theo dõi bản tin dự báo, loa truyền thanh của xã, tin nhắn cảnh báo; làm theo lệnh sơ tán, không ở lại vì tiếc tài sản.
Sau bão, không về nhà khi chưa được phép; cẩn thận với dây điện đứt, cây gãy, nhà hư hại; uống nước sạch, xử lý nước giếng, vệ sinh môi trường để tránh dịch bệnh.
Khách du lịch: khi nào phải hoãn đi biển
Mùa tắm biển ở Thái Bình cũ trùng với mùa bão, nên khách cần linh hoạt. Trước chuyến đi vài ngày, hãy theo dõi bản tin thời tiết biển và áp thấp nhiệt đới. Nếu có áp thấp hoặc bão trên Biển Đông có khả năng đi vào vịnh Bắc Bộ, hãy cân nhắc hoãn chuyến; nếu đã có cảnh báo cho vùng biển phía bắc, hãy hoãn.
Khi đang ở vùng biển mà có tin bão, đừng chờ xem bão có vào thật hay không. Trả phòng sớm, về khu trung tâm hoặc về nhà trước khi gió mạnh và mưa lớn, vì đường ven biển và đường đê có thể bị cây đổ, ngập, cấm lưu thông. Nhà nghỉ ven biển có thể được yêu cầu đóng cửa, khách được yêu cầu di chuyển.
Không ra đê, ra bãi để xem sóng, chụp ảnh khi bão đang tới. Sóng có thể đánh lên mặt đê, cuốn người xuống biển; gió mạnh làm vật bay. Những hình ảnh ngoạn mục về bão không đáng để đánh đổi.
Bão Yagi 2024 và những bài học còn lại
Tháng 9/2024, bão Yagi đổ bộ vào vùng ven biển Quảng Ninh và Hải Phòng với sức gió rất mạnh, rồi đi sâu vào đất liền Bắc Bộ. Thái Bình cũ nằm ở phía nam vùng tâm bão và chịu thiệt hại nặng: nhiều cây xanh đổ, nhà cửa tốc mái, lúa và hoa màu dập nát, điện mất diện rộng. Số liệu thiệt hại chi tiết đã được các cơ quan chức năng tổng hợp; bài không nhắc lại để tránh sai lệch.
Bài học được người dân nhắc nhiều sau Yagi là bão mạnh có thể gây thiệt hại ở cả vùng xa bờ biển, không riêng các xã ven biển; cây xanh lớn gần nhà và đường là mối nguy; mất điện kéo dài cần có đèn, pin, sạc dự phòng, nước dự trữ. Nhiều gia đình đã chằng chống nhà cửa kỹ hơn trong các mùa bão sau.
Với người xa quê, Yagi cũng là lời nhắc liên lạc với người thân ở quê trước mỗi mùa bão, giúp họ chuẩn bị, nhất là với ông bà cao tuổi sống một mình. Một cuộc gọi trước bão nhiều khi quan trọng hơn mọi khoản hỗ trợ sau bão.
Bãi ngao, đầm nuôi và đồng muối trong mùa bão
Với các xã ven biển, thiệt hại của một cơn bão không chỉ tính bằng nhà cửa mà còn bằng sinh kế ngoài bãi. Bãi ngao có thể bị sóng phá lưới rào, cuốn ngao đi hoặc vùi bùn; mưa lớn sau bão làm nước ngọt tràn ra, độ mặn giảm, ngao yếu và chết. Đầm nuôi tôm cá có thể bị vỡ bờ, nước mặn và nước ngọt lẫn lộn, thủy sản thoát ra ngoài.
Đồng muối bị phá bờ ô, trôi cát, làm hỏng nền sân phơi; sau bão, diêm dân phải làm lại từ đầu trước khi phơi được mẻ mới. Thuyền nhỏ không kịp vào nơi neo đậu có thể bị sóng đánh vỡ. Chòi canh ngao, lều trại trên bãi thường bị cuốn sạch.
Vì vậy, khi có dự báo bão, người làm nghề bãi triều thường cố thu hoạch sớm phần có thể thu, gia cố lưới rào, đưa ngư cụ về bờ, và chấp nhận phần rủi ro còn lại. Sau bão, các cơ quan chuyên môn thường hướng dẫn kiểm tra môi trường nước, thu gom thủy sản chết, khôi phục bãi. Người mua hải sản trong những tuần sau bão nên chú ý nguồn gốc và độ tươi.
Câu hỏi thường gặp
Mùa bão ở Thái Bình thường vào tháng nào?
Theo quy luật chung của vùng ven biển Bắc Bộ, bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng nhiều nhất vào khoảng tháng 7 đến tháng 9, có thể bắt đầu từ tháng 6 và kéo dài tới tháng 10. Mỗi năm khác nhau, nên hãy theo dõi bản tin dự báo chính thức.
Nước dâng do bão là gì?
Nước dâng do bão là hiện tượng mực nước biển ven bờ dâng cao hơn bình thường do gió bão đẩy nước dồn vào bờ và áp suất thấp trong bão. Khi trùng với lúc triều cường, nước có thể tràn qua đê và gây ngập vùng đồng bằng thấp ven biển.
Đang đi biển Đồng Châu mà có tin bão thì làm gì?
Hãy rời vùng biển sớm, trả phòng và di chuyển về khu trung tâm hoặc về nhà trước khi gió mạnh và mưa lớn. Không ra đê, ra bãi xem sóng. Làm theo hướng dẫn của chính quyền và chủ nhà nghỉ nếu có lệnh di chuyển.
Rừng ngập mặn có thật sự giúp chống bão không?
Rừng ngập mặn và rừng phi lao phía ngoài đê làm sóng yếu đi trước khi chạm thân đê, giảm xói lở. Những đoạn đê có rừng dày phía trước thường ít hư hại hơn. Tuy vậy rừng không thay được đê, và không có lớp che chắn nào an toàn tuyệt đối trước bão rất mạnh.
Theo dõi tin bão ở đâu cho chính xác?
Nguồn chính thức là bản tin của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, phát trên truyền hình, đài phát thanh và các trang chính thức. Ở địa phương, loa truyền thanh của xã, tin nhắn cảnh báo và thông báo của chính quyền là nơi cập nhật lệnh sơ tán, cấm biển.