Vùng Thái Bình cũ nằm thấp, phẳng, giáp biển và không có núi che chắn, nên khi bão đổ bộ vào vùng ven biển Bắc Bộ, nơi đây thường chịu gió mạnh trên diện rộng, mưa lớn và nguy cơ nước dâng ở các xã ven biển. Mùa bão chủ yếu rơi vào khoảng từ giữa hè đến giữa thu, có năm sớm hoặc muộn hơn.
Bão nguy hiểm nhất khi kết hợp ba thứ: gió mạnh, mưa lớn, và nước dâng do bão gặp đúng lúc triều cường. Khi đó nước biển có thể dâng cao vượt đê ở những đoạn yếu, trong khi mưa lớn làm úng đồng, nước sông dâng, khó tiêu ra biển.
Bài này giải thích vì sao vùng Thái Bình cũ dễ bị bão ảnh hưởng, những kiểu thiệt hại thường gặp, và danh sách những việc nên làm trước, trong và sau bão. Thông tin dự báo và lệnh sơ tán luôn theo cơ quan chức năng và chính quyền xã nơi bạn ở.
Vì sao vùng Thái Bình chịu bão nặng
Bờ biển vùng Thái Bình cũ nằm ở giữa vịnh Bắc Bộ, nơi nhiều cơn bão từ Biển Đông đi vào. Dù tâm bão đổ bộ ở Quảng Ninh, Hải Phòng hay Nam Định, Thanh Hóa, vùng gió mạnh của bão thường rộng hàng trăm cây số và quét qua đồng bằng Thái Bình. Không có đồi núi chắn, gió đi thẳng vào từ biển qua đồng trống tới tận các xã phía trong.
Địa hình thấp và phẳng làm nước dâng nguy hiểm hơn. Khi gió bão thổi dồn nước biển vào bờ, mực nước có thể tăng lên đáng kể so với bình thường; nếu đúng lúc triều cường, nước dâng có thể vượt qua những đoạn đê thấp hoặc yếu. Vùng ven biển Thái Thụy, Tiền Hải là nơi rủi ro này cao nhất.
Thêm vào đó, mạng sông dày và cửa sông nhiều khiến nước biển dâng có thể đi ngược vào sông, cùng lúc mưa lớn làm nước sông và kênh trong đồng dâng cao. Nước không thoát được ra biển, đồng ruộng và làng thấp bị úng. Bão vì vậy không chỉ là chuyện của các xã ven biển mà ảnh hưởng tới cả vùng.
Những cơn bão trong ký ức gần đây
Người vùng Thái Bình cũ nhớ nhiều cơn bão đã đi qua, mỗi thế hệ có những cơn bão của riêng mình. Những năm trước đây, đã có nhiều đợt bão làm sóng tràn, hư hại đê biển, ngập mặn đồng ruộng ở vùng ven biển Bắc Bộ, buộc các địa phương phải đầu tư gia cố đê, xây kè, trồng rừng ngập mặn phía ngoài.
Gần nhất trong ký ức là cơn bão số 3 năm 2024, còn gọi là bão Yagi. Tâm bão đổ bộ vào vùng Quảng Ninh – Hải Phòng, nhưng gió mạnh quét qua cả vùng Thái Bình, quật đổ rất nhiều cây xanh, tốc mái nhà, làm hư hại nhà xưởng, mất điện diện rộng nhiều ngày. Hình ảnh đường phố ngổn ngang cây đổ ở khu trung tâm cũ và các xã còn rất rõ trong trí nhớ người dân.
Mỗi cơn bão để lại bài học về chuẩn bị: cây xanh nào dễ đổ, mái nhà kiểu nào dễ tốc, khu vực nào ngập trước, đoạn đê nào yếu. Những bài học ấy được chính quyền và người dân dùng để chuẩn bị tốt hơn cho mùa bão sau. Thông tin chi tiết về thiệt hại từng cơn bão nên tra từ báo cáo chính thức.
Các kiểu thiệt hại và vùng hay gặp
Thiệt hại do bão ở vùng Thái Bình cũ thường rơi vào mấy nhóm dưới đây:
| Kiểu thiệt hại | Vùng hay gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gió làm đổ cây, tốc mái, đổ cột điện | Toàn vùng, nặng ở ven biển và khu đô thị nhiều cây lớn | Mất điện, đứt dây là nguy hiểm thứ cấp sau bão |
| Nước dâng, sóng tràn đê biển | Các xã ven biển vùng Thái Thụy, Tiền Hải | Nguy hiểm nhất khi trùng triều cường |
| Ngập mặn đồng ruộng, đầm nuôi | Ven biển và vùng gần cửa sông | Đất nhiễm mặn ảnh hưởng nhiều vụ sau |
| Úng ngập do mưa lớn | Vùng trũng trong đồng, nhất là vùng xa cửa tiêu | Lúa ngập lâu bị chết, hoa màu hỏng |
| Hư hại tàu thuyền, lồng bè | Cảng cá, cửa sông, bãi nuôi | Tàu phải vào nơi tránh trú đúng hướng dẫn |
Không phải cơn bão nào cũng gây đủ các kiểu thiệt hại trên. Có cơn gió rất mạnh nhưng mưa ít, có cơn gió vừa nhưng mưa kéo dài gây úng nặng, có cơn đổ bộ đúng lúc triều thấp nên nước dâng ít nguy hiểm. Vì vậy mỗi lần có bão, bản tin thường nói rõ nguy cơ chính là gió, mưa hay nước dâng; người dân nên đọc kỹ phần đó để chuẩn bị đúng chỗ.
Trước khi bão vào: những việc nên làm
Khi có tin bão có thể ảnh hưởng, các hộ gia đình ở vùng Thái Bình cũ thường làm theo trình tự sau:
- Theo dõi tin chính thức. Nghe bản tin của cơ quan khí tượng thủy văn, đài phát thanh, loa xã; không tin tin đồn trên mạng xã hội.
- Gia cố nhà cửa. Chằng chống mái tôn, mái ngói bằng dây, bao cát; đóng chặt cửa; cắt tỉa cành cây lớn sát nhà.
- Chuẩn bị đồ thiết yếu. Nước uống, lương thực khô cho vài ngày, đèn pin, pin dự phòng, sạc điện thoại đầy, thuốc men cơ bản, giấy tờ quan trọng bỏ túi chống nước.
- Thu hoạch sớm nếu được. Lúa, hoa màu sắp chín nên thu hoạch sớm theo khuyến cáo; kiểm tra bờ ao, đầm nuôi.
- Đưa tàu thuyền về nơi trú. Người làm nghề biển chấp hành lệnh cấm biển, đưa tàu vào nơi tránh trú, neo buộc chắc chắn.
- Sẵn sàng sơ tán. Người ở nhà yếu, ven biển, ngoài bãi sông chuẩn bị đi đến nơi sơ tán theo hướng dẫn của xã; đưa người già, trẻ nhỏ, người bệnh đi trước.
Người làm nghề biển và nuôi trồng trong mùa bão
Với ngư dân ở vùng Diêm Điền và các làng ven biển, mùa bão là mùa căng thẳng nhất. Khi có tin bão, tàu đang đánh bắt xa bờ phải nhận được thông tin sớm và tìm đường về hoặc vào nơi tránh trú gần nhất. Chính quyền và lực lượng biên phòng thường liên lạc, kiểm đếm số tàu, hướng dẫn nơi neo đậu và ra lệnh cấm biển khi cần.
Ở cảng cá và cửa sông, tàu thuyền phải neo buộc đúng cách, giãn khoảng cách để không va đập vào nhau khi sóng lớn. Người không được ở lại trên tàu, chòi canh khi bão vào, dù tâm lý muốn giữ tài sản rất mạnh. Nhiều vụ thương vong trong quá khứ xảy ra chính vì người ở lại trên tàu hoặc lều canh đầm.
Người nuôi ngao, nuôi tôm, cá ở bãi và đầm ven biển cũng chịu rủi ro lớn: bờ đầm có thể vỡ, nước mặn tràn, vật nuôi thất thoát. Trước bão, họ thường gia cố bờ, thu hoạch sớm những gì đã đến lứa, và rút người khỏi chòi canh. Sau bão, việc kiểm tra bờ và chất lượng nước cần làm cẩn thận trước khi thả nuôi lại.
Trong khi bão: ở yên và giữ an toàn
Khi bão đang vào, nguyên tắc đơn giản nhất là ở trong nhà kiên cố hoặc nơi sơ tán, không ra ngoài. Phần lớn thương vong trong bão không phải do nhà sập mà do người ra ngoài lúc gió mạnh bị cây đổ, mái tôn bay, dây điện đứt đè trúng, hoặc ra đồng, ra biển kiểm tra tài sản.
Ở trong nhà, tránh đứng gần cửa kính, cửa sổ; chọn phòng chắc chắn nhất, ít cửa nhất. Ngắt cầu dao điện nếu nước bắt đầu vào nhà hoặc có dấu hiệu chập. Giữ điện thoại để nhận thông báo, nhưng tiết kiệm pin vì có thể mất điện nhiều ngày.
Có một giai đoạn dễ gây chủ quan: khi mắt bão đi qua, gió có thể lặng đi một lúc rồi đổi chiều và mạnh trở lại. Đừng ra ngoài ngay khi gió vừa ngớt; chờ thông báo bão đã đi qua hẳn từ chính quyền hoặc bản tin chính thức.
Nếu đang ở nơi sơ tán, hãy ở lại cho tới khi có thông báo được về. Nhiều người sốt ruột về nhà sớm để xem nhà cửa, gặp đúng lúc gió mạnh trở lại hoặc nước còn ngập đường, rất nguy hiểm. Gọi điện cho người thân để báo mình an toàn, rồi tắt bớt ứng dụng để giữ pin.
Sau bão: những nguy hiểm còn lại
Bão tan chưa phải là hết nguy hiểm. Dây điện đứt, cột điện nghiêng có thể còn điện; tuyệt đối không chạm vào, không đi qua chỗ nước ngập có dây điện, báo cho ngành điện và chính quyền. Cây đổ, cành gãy treo lơ lửng có thể rơi bất ngờ. Nhà bị tốc mái, nứt tường cần kiểm tra trước khi vào ở lại.
Nước ngập sau bão thường bẩn, lẫn rác, xác động vật, nước thải. Nên dùng nước sạch dự trữ hoặc đun sôi kỹ; rửa tay thường xuyên; dọn vệ sinh, khử khuẩn nhà cửa khi nước rút. Đây là giai đoạn dễ phát sinh bệnh đường ruột, bệnh ngoài da.
Với ruộng đồng, cần theo hướng dẫn của ngành nông nghiệp để tiêu úng, cứu lúa, xử lý đất bị mặn. Đầm nuôi bị tràn cần kiểm tra bờ, xử lý nước. Người dân có thiệt hại nên báo cho thôn, xã để được ghi nhận và hỗ trợ theo chính sách hiện hành.
Giảm rủi ro bão lâu dài
Ngoài việc ứng phó từng cơn bão, vùng Thái Bình cũ có những cách giảm rủi ro lâu dài. Ở cấp cộng đồng là gia cố đê biển, giữ và trồng rừng ngập mặn phía ngoài đê, nạo vét kênh tiêu, xây nhà tránh trú ở các xã ven biển. Ở cấp gia đình là xây nhà mái bằng hoặc mái chắc chắn, chọn cây trồng quanh nhà có rễ sâu, không trồng cây dễ gãy sát mái.
Với người đi làm xa có bố mẹ già ở quê, việc chuẩn bị trước mùa bão rất có ý nghĩa: kiểm tra mái nhà từ đầu hè, nhờ hàng xóm hay người thân hỗ trợ khi có bão, giữ liên lạc thường xuyên. Nhiều gia đình ở vùng này đã quen với việc gọi điện về quê ngay khi có tin bão.
Điều quan trọng nhất vẫn là tôn trọng cảnh báo. Bão ngày nay được dự báo sớm hơn và chính xác hơn trước nhiều; nếu mọi người làm theo hướng dẫn, chằng chống nhà cửa, sơ tán khi được yêu cầu, thì thiệt hại về người có thể giảm tới mức thấp nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mùa bão ở Thái Bình là tháng mấy?
Mùa bão ảnh hưởng tới vùng Thái Bình cũ chủ yếu từ giữa hè đến giữa thu, cao điểm vào nửa cuối mùa hè và đầu thu. Có năm bão đến sớm hoặc muộn hơn, nên cần theo dõi dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn trong suốt giai đoạn này.
Nước dâng do bão là gì?
Là hiện tượng mực nước biển tăng cao khi gió bão mạnh thổi dồn nước vào bờ, cộng với áp suất thấp trong bão. Nếu nước dâng xảy ra đúng lúc triều cường, mực nước có thể vượt qua những đoạn đê biển thấp, gây ngập mặn và nguy hiểm cho các xã ven biển.
Ở xa biển như Hưng Hà, Vũ Thư có cần lo bão không?
Có. Vùng gió mạnh của bão rất rộng và vùng Thái Bình cũ không có núi chắn, nên gió vẫn làm đổ cây, tốc mái ở vùng trong. Mưa lớn trong bão còn gây úng. Chỉ có nguy cơ nước dâng là chủ yếu ở các xã ven biển.
Khi nào phải sơ tán?
Khi chính quyền xã, thôn thông báo sơ tán, đặc biệt với người ở nhà yếu, nhà tạm, vùng ven biển, ngoài bãi sông, đầm nuôi. Đừng chờ đến khi gió đã mạnh mới đi, vì lúc đó di chuyển rất nguy hiểm. Mang theo giấy tờ, thuốc, đồ thiết yếu.
Sau bão có nên ra kiểm tra ruộng, đầm ngay không?
Chỉ nên đi khi bản tin chính thức xác nhận bão đã qua hẳn và gió đã yếu. Khi đi, tránh dây điện đứt, cây đổ, bờ đầm, bờ đê có dấu hiệu sạt. Đi theo nhóm, báo cho người nhà biết mình đi đâu.
Tin dự báo bão chính thức xem ở đâu?
Xem bản tin của cơ quan khí tượng thủy văn quốc gia, đài truyền hình, đài phát thanh và thông báo của chính quyền địa phương qua loa xã, nhóm thông tin thôn. Không nên tin các tin nhắn, bài đăng không rõ nguồn về đường đi và cường độ bão.